"Paslanmaz çelik paslanmaz" bir kısaltmadır. Doğru ifade şudur: yüzeyde kromca zengin bir pasivasyon filmi olduğu için korozyona dayanıklıdır. Bu film yalnızca birkaç nanometre kalınlığındadır ve bozulduğunda kendini onarabilir — yüzeyin temiz ve oksijenin mevcut olması koşuluyla. Kaynak, sıcak işlem veya demir kirlenmesi sonrası film bozulur ancak geri onarılamaz ve korozyon oradan başlar.
Tek cümleyle karar
Kaynak yapılmış, sıcak işlem görmüş, karbon çeliği aletlerle temas etmiş veya gıda/ilaç/yüksek saflıkta su/kıyı ortamlarında kullanılan parçalar için asitleme ve pasivasyon zorunludur; kaynak yapılmamış soğuk haddelenmiş 2B/BA levhaların kuru iç mekan kullanımında yapılmayabilir.
Pasivasyon filmi ne zaman bozulur
- Kaynak: Kaynak dikişi ve ısıdan etkilenen bölgede oksit renkleri (mavi, mor, siyah) oluşur; bunlar oksit kabuğudur, pasivasyon filmi değildir;
- Sıcak işlem/ısıl işlem: Yüksek sıcaklık oksidasyonu oksit kabuğu oluşturur, soğuduktan sonra mutlaka giderilmelidir;
- Demir kirlenmesi: Karbon çeliği bağlantı elemanları, sıradan tel fırçalar, karbon çeliğiyle birlikte depolanan kesim tezgahları yüzeye demir parçacıkları gömer; nemle temas ettiğinde önce paslanır;
- İşleme kalıntıları: Kesme sıvısı, yağ kirleri, taşlama talaşları.
Asitleme ve pasivasyon iki ayrı işlemdir
- Asitleme (pickling): Asit kullanarak oksit kabuğunu ve yüzeydeki kromca fakir tabakayı çözer, temiz metal yüzeyi ortaya çıkarır;
- Pasivasyon (passivation): Oksitleyici bir ortam (genellikle nitrik asit veya sitrik asit) kullanarak yüzeyde yeniden kromca zengin oksit filmi oluşturur.
Sadece asitleme yapıp pasivasyon yapmamak, yüzü yıkayıp cilt bakımı yapmamak gibidir — yüzey temizlenir ancak film geri gelmez, nemli ortamda maruz kaldığında yine paslanır. "Asitlendi ama hâlâ paslanıyor" vakalarının çoğu pasivasyon adımının atlanmasından kaynaklanır.
İlgili standartlar için ASTM A380 (temizleme ve pas giderme) ve ASTM A967 (kimyasal pasivasyon) referans alınabilir — hangi yöntemin seçileceği ve kabul kriterleri proje gereksinimlerine göre belirlenir.
Yapılması gereken dört senaryo
- Kaynaklı yapılar: Kaynak dikişi ve ısıdan etkilenen bölge mutlaka işlem görmelidir; asitleme pastasıyla bölgesel işlem veya tam daldırma asitleme banyosu;
- Gıda/ilaç/yüksek saflıkta su: Sadece oksit kabuğu gidermekle kalmaz, kalıntı ve ölü nokta olmaması da sağlanmalıdır (genellikle elektrolitik parlatma ile birlikte);
- Kıyı/kimyasal ortamlar: Görünüm temiz olsa bile demir kirlenmesi altı ay içinde kendini gösterir;
- Sonraki kaplama/astar uygulamaları: Yüzey temiz, yağsız ve passız olmalıdır, aksi halde yapışma garanti edilemez.
Atlanabilecek senaryolar
- Kaynak yapılmamış, sıcak işlem görmemiş soğuk haddelenmiş levhalar (2B/BA), kuru iç mekan dekoratif ve yapısal parçalarında;
- Fabrikadan pasivasyon işlemi yapılmış olarak çıkan, nakliye ve işleme sırasında hiç karbon çeliğiyle temas etmemiş bitmiş parçalar.
Sık karşılaşılan tuzaklar
- Asitleme için hidroklorik asit kullanmak: Hidroklorik asit klor içerir, çukur korozyonuna neden olur, özellikle 304 için; nitrik asit veya özel asitleme pastası kullanılmalıdır;
- Asitleme sonrası yetersiz durulama: Kalıntı asit boşluklarda kalır, korozyonu hızlandırır;
- Kaynak dikişini karbon çeliği fırçayla fırçalamak: İşlem yaparken bir yandan da kirletmek;
- Sadece görünen kaynak dikişini işlemek, arka yüz ve kök bölgesini atlamak;
- Pasivasyon sonrası test yapmadan (mavi leke testi, bakır sülfat testi) doğrudan teslim etmek.
Yapı formunu (kaynaklı olup olmadığını), kullanım ortamını ve uygulanacak standardı bize bildirin; asitleme ve pasivasyon gerekip gerekmediği ve hangi yöntemin kullanılacağı konusunda öneri sunalım; işlem gerektiren parçalar için kabul yönteminize uygun işlem kayıtları da sağlayabiliriz.
